Wstęp

Postmodernizm jako pojęcie określające czasy współczesne jest powszechnie stosowane w różnych dziedzinach ludzkiej myśli i kultury, rozpościerając się od kierunków w architekturze, prądów literackich aż do kręgów myślenia filozoficznego. W sposób naturalny fenomen ten stał się w ostatnich dziesięcioleciach także przedmiotem zainteresowania teologii. Pośród różnych dyscyplin teologicznych, refleksję nad postmodernizmem musi też prowadzić misjologia, próbując zdefiniować działalność misyjną, jej miejsce i rozumienie w postmodernistycznym świecie. Stąd wydaje się odpowiednie opracowanie tematu prezentującego zagadnienie: Postmodernizm i misje. Próba syntezy., którego celem byłoby przedstawienie podjętych prób definiowania działalności misyjnej Kościoła: jej ujęcia i umiejscowienia w kategoriach myśli postmodernistycznej.

Jak dotąd nie powstały opracowania podejmujące nakreślone powyżej zagadnienie. Na gruncie polskiej misjologii wspomniana tematyka jest do dziś całkowicie niedostrzeżona. Sytuacja przedstawia się nieco lepiej, jeśli chodzi o anglojęzyczne opracowania teologów, tak europejskich jak i amerykańskich. Lecz również i w tym środowisku niewiele jest prac zajmujących się wprost zagadnieniem relacji kościelnych misji katolickich do postmodernizmu. Jedyną publikacją dostępną autorowi, która podejmuje zbliżoną tematykę, jest dzieło duńskiego teologa luterańskiego Jørgena Skov Søresena wydane w języku angielskim i zatytułowane: Missiological Mutilations -- Prospective Paralogies. Language and Power in Contemporary Mission Theory. Z oczywistych względów rozpatruje ono powyższe zagadnienie w kategoriach teologii protestanckiej, nie uwzględniając katolickiej myśli teologicznej, a tym bardziej dokumentów Urzędu Nauczycielskiego Kościoła w tym zakresie. Dostrzegając ten brak, wydało się słuszne autorowi, jako członkowi misyjnego zgromadzenia zakonnego, podjęcie refleksji naukowej nad ową problematyką, przedstawiając ją z perspektywy katolickiej. Pogłębiona refleksja nad fenomenem postmodernistycznego myślenia w kontekście działalności misyjnej, bez wątpienia będzie dużą pomocą dla rozumienia wyzwań i trudności, wobec których staje Kościół na początku XXI wieku, szczególnie w społeczeństwach kultury Zachodniej.

Podstawowymi źródłami dla niniejszej pracy były opracowania dotyczące zagadnienia postmodernizmu na gruncie filozofii, w tym teksty źródłowe czołowych przedstawicieli tego nurtu myślowego. W przedstawieniu rozwoju idei misyjnej autor korzystał z dorobku teologów podejmujących tę tematykę, jak również z dokumentów Magisterium Ecclesiae, dotyczących zagadnienia misji, wydanych w drugiej połowie XX wieku. Korzystano również bardzo obficie z literatury anglojęzycznej, która dotyczy zagadnienia realizowania się myśli teologicznej, w tym szczególnie zagadnień dotykających posłannictwa misyjnego Kościoła, w kontekście postmodernistycznym. Odwołano się także do najnowszych dokumentów dykasterii watykańskich, które formowały odpowiedzi na rodzące się na gruncie kościelnym zagadnienia poruszane w niniejszej pracy.

W pracy będzie zastosowana metoda analityczno-syntetyczna. Analizie zostaną poddane kluczowe pojęcia i założenia filozofii postmodernistycznej. Przeanalizowana zostanie także współczesna teologiczna wizja misji Kościoła katolickiego, prezentując jej rozwój na przestrzeni ostatniego wieku. Następnie zostanie przeprowadzona synteza obu tych stanowisk, tak jak ma to miejsce w niektórych ujęciach teologicznych, ukazujących jak kluczowe elementy kościelnych misji katolickich są definiowane w myśli postmodernistycznej.

Przedstawienie tematu nastąpi w trzech rozdziałach. Pierwszy rozdział ukaże główne założenia myśli postmodernistycznej, jak również koncepcji osoby ludzkiej, jej etycznych odniesień, relacji do wartości transcendentnych. Rozdział drugi zaprezentuje rozwój myśli misjologicznej na przestrzeni ubiegłego wieku, zarówno przedsoborowej jak i posoborowej, uwzględniając także oficjalne dokumenty Magisterium Ecclesiae, odnoszące się do tego zagadnienia. Trzeci rozdział ukaże sposoby przedstawiania działalności misyjnej w kategoriach, jakimi kieruje się myśl postmodernistyczna. Wskaże także na odpowiedzi ze strony Urzędu Nauczycielskiego Kościoła, badające wierność tych prób wobec niezmiennej Tradycji Kościoła. Rozdział trzeci podejmie też zagadnienie najistotniejszych wyzwań, wobec których staje misjonarz pracujący w kontekście postmodernistycznym a szczególnie problematykę jego eklezjalnej tożsamości oraz sposobu prowadzenia działalności misyjnej w przestrzeni nowej duchowości, którą tworzy kultura postmodernistyczna.

Dokładając starań aby podjętą tematykę przedstawić w sposób jak najbardziej rzetelny, autor ma jednak świadomość ogromnej różnorodności ujęć: tak z zakresu myśli postmodernistycznej, jak również misjologicznych prób przedstawienia orędzia chrześcijańskiego w tych kategoriach, które nie sposób zawrzeć w jednej rozprawie naukowej.